Câu 21: Phân tích bản chất và các hình thức tiền lương dưới chủ nghĩa tư bản.
Bài làm:
1. Tiền công là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá sức lao động, là giá
cả của hàng hoá sức lao động. Cần chú ý rằng, trong xã hội tư bản, tiền công
không phải là giá cả của lao động. Cái mà nhà tư bản mua của công nhân không
phải là lao động mà là sức lao động. Do đó, tiền công không phải là giá trị hay
giá cả của lao động mà chỉ là giá trị hay giá cả của hàng hoá sức lao động.
2. Có hai hình thức tiền công cơ bản. Đó là tiền công tính theo thời gian và
tiền công tính theo sản phẩm.
Tiền công theo thời gian là hình thức tiền công tính theo thời gian lao động
của công nhân dài hay ngắn (giờ, ngày, tuần, tháng).
Tiền công tính theo sản phẩm là hình thức tiền công tính theo số lượng sản phẩm
đã làm ra, hoặc số lượng công việc đã hoàn thành trong một thời gian nhất định.
Mỗi sản phẩm được trả công theo một đơn giá nhất định goi là đơn giá tiền công.
Thực chất thì tiền công tính theo sản phẩm là biến tướng của tiền công tính theo
thời gian nhưng nó lại tạo động lực mạnh mẽ, kích thích người lao động tích cực
lao động, tạo thuận lợi cho nhà tư bản trong việc quản lý, giảm sát lao đôngk
của công nhân.
Câu 22. Trình bày nguồn gốc, bản chất
của giá trị thặng dư dưới chủ nghĩa tư bản.
Bài làm:
Để hiểu bản chất và nguồn gốc của giá trị thặng dư dưới chủ nghĩa tư bản., ta
hãy xét một ví dụ.
Giả sử để chế tạo ra 1 kg sợi, nhà tư bản phải bỏ ra 28.000 đơn vị tiền tệ bao
gồm 20.000 đơn vị tiền tệ mua 1 kg bông, 3.000 đơn vị cho hao phí máy móc và
5.000 đơn vị mua sức lao động của công nhân điều khiển máy móc trong 1 ngày (10
giờ). Giả định việc mua này là đúng giá trị. Đồng thời giả định, mỗi giờ lao
động, người công nhân tạo ra 1.000 đơn vị giá trị mới kết tinh vào trong sản
phẩm.
Vậy bằng lao động cụ thể, người công nhân đã chuyển giá trị của bông và hao mòn
máy móc vào trong sợi và bằng lao động trừu tượng của mình, mỗi giờ công nhân
lại tạo thêm một lượng giá trị mới là 1.000 đơn vị.
Nếu chỉ trong vòng 5 giờ, công nhân đã kéo xong 1kg sợi thì giá trị 1kg sợi là:
- Giá trị của 1 kg bông = 20.000 đơn vị
- Hao mòn máy móc = 3.000 đơn vị
- Giá trị mới tạo ra (trong 5 giờ lao động, phần này
vừa đủ bù đắp giá trị sức lao động) = 5.000 đơn vị
Vậy tổng cộng giá trị của 1 kg sợi là 28.000 đơn vị.
Tuy nhiên, do nhà tư bản đã thuê người công nhân trong 10 giờ nên trong 5 giờ
lao động tiếp theo, nhà tư bản không phải bỏ ra 5.000 đơn vị mua sức lao động
nữa mà chỉ cần bỏ ra 20.000 đơn vị tiền tệ để mua thêm 1kg bông, 3.000 đơn vị
cho hao mòn máy móc, tức là với 23.000 đơn vị tiền tệ, nhà tư bản có thêm được
1kg sợi.
Như vậy. trong một ngày lao động, nhà tư bản bỏ ra 51.000 đơn vị tiền tệ để thu
được 2 kg sợi. Trong khi đó, giá trị của 2 kg sợi là: 28.000 . 2 = 56.000 đơn
vị tiền tệ. Do đó, nhà tư bản thu được 1 phần giá trị dôi ra, tức là giá trị
thặng dư, bằng 5.000 đơn vị tiền tệ.
Từ ví dụ trên, ta thấy giá trị thặng dư chính là phần giá trị mới do lao động
của công nhân tạo ra ngoài sức lao động, là kết quả lao động không công của
công nhân cho nhà tư bản. Chú ý rằng, phần lao đông không công đó trở thành giá
trị thặng dư vì nó thuộc sở hữu của nhà tư bản chứ không phải là của người lao
đông. Sở dĩ nhà tư bản chi phối được số lao động không công ấy là vì nhà tư bản
là người sở hữu tư liệu sản xuất.
Câu 23:
Phân tích quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản.
Bài làm:
Mỗi phương thức sản xuất có một quy luật kinh tế phản ánh bản chất của phương
thức sản xuất đó. Ta đã biết quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của
sản xuất hàng hoá. Trong chủ nghĩa tư bản, quy luật kinh tế cơ bản tuyệt đối là
quy luật giá trị thặng dư.
Nội dung của quy luật này là tạo ra ngày càng nhiều giá trị thăng dư cho nhà tư
bản bằng cách tăng cường các phương tiện kỹ thuật và quản lý để bóc lột ngày
càng nhiều sức lao động của công nhân làm thuê.
Quy luật giá trị thặng dư này có vai trò động lực thúc đẩy nền sản xuất tư bản
vận động và phát triển bởi mục đích của nó là sản xuất ngày càng nhiều giá trị
thăng dư và nó buộc nhà tư bản phải tăng cường các phương tiện quản lý, kỹ
thuật.
Tuy nhiên, cũng chính quy luật này làm cho những mâu thuẫn vốn có của chủ nghĩa
tư bản ngày càng gay gắt. Đó là mâu thuẫn giữa tính chất XH hoá ngày càng cao
của lực lượng sản xuất với tính chất chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư
liệu sản xuất, là mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản. Tất yếu,
chủ nghĩa tư bản sẽ bị thay thế bằng một phương thức sản xuất mới văn minh hơn.
Câu 24: Trình
bày phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối dưới chủ nghĩa tư bản.
Bài làm:
Giá trị thặng dư tuyệt đối là giá trị thặng dư thu được do kéo dài thời gian
lao động vượt quá thời gian lao động tất yếu trong khi năng suất lao động, giá
trị sức lao động và thời gian lao động tất yếu không thay đổi.
Ta hãy xét một ví dụ:
Ngày lao động là 8 giờ, thời gian lao động cần thiết (t) là 4 giờ, thời gian
lao động thặng dư (t’) là 4 giờ, mỗi giờ công nhân tạo ra một giá trị mới là 10
đơn vị thì giá trị thặng dư tuyệt đối là 40 và tỷ suất giá trị thặng dư là:
m’ = (t/t’) . 100% = 4/4 . 100% = 100%
Nhưng nếu ta kéo dài ngày lao động thêm 2 tiếng thì t vẫn bằng 4 giờ nhưng thời
gian lao động thặng dư lức này lại là t’= 6. Do đó, giá trị thặng dư tuyệt đối
sẽ là 60 đơn vị và tỷ suất giá trị thặng dư sẽ là:
m’ = 6/4 . 100% = 150%
Do việc tăng thời gian lao động không thể vượt quá giớ hạn sinh lý của công
nhân nên khi thời gian lao động không thể kéo dài thêm được nữa, nhà tư bản sẽ
tìm cách tăng cường độ lao động. Về thực chất thì tăng cường độ lao động cũng
tương tự như kéo dài ngày lao động. Vì vậy, tăng thời gian lao động hoặc tăng
cường độ lao động là để sản xuất ra giá trị thăng dư tuyệt đối.
Câu 25: Trình
bày phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối dưới chủ nghĩa tư bản.
Bài làm:
Giá trị thặng dư tương đối là giá trị thặng dư thu được do rút ngắn thời gian
lao động tất yếu bằng cách nâng cao năng suất lao động trong ngành sản xuất ra
tư liệu sinh hoạt để hạ thấp giá trị sức lao động, nhờ đó mà tăng thời gian lao
động thặng dư lên ngay trong điều kiện độ dài ngày lao động, cường độ lao động
vẫn như cũ.
Ta hãy xét một ví dụ
Ngày lao động là 10 giờ, trong đó 5 giờ là thời gian lao động tất yếu và 5 giờ
là thời gian lao đông thặng dư. Nhờ tăng năng suất lao động trong ngành sản
xuất ra tư liệu sinh hoạt, giá cả sinh hoạt rẻ hơn dẫn đến giá trị sức lao động
cũng bị hạ thấp. Giả sử giá trị sức lao động giảm đi 1 giờ. Khi đó thời gian
lao động tất yếu chỉ còn 4 giờ và thời gian lao động thặng dư tăng lên thành 6
giờ. Khi đó, tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 100% lên 150%.
Như vậy, bằng cách tăng năng suất lao động trong các ngành sản xuất tư liệu
sinh hoạt và các ngành sản xuất tư liệu sản xuất phục vụ cho ngành sản xuất tư
liệu sinh hoạt mà giá trị các tư liệu sinh hoạt cần thiết cho công nhân giảm
đi, kéo theo giá trị sức lao động của người lao động giảm đi và đem lại giá trị
thặng dư tương đối cho nhà tư bản mà không phải tăng thời gian lao động hay
cường độ lao động.
Câu 26: Tư bản
là gì? Thế nào là tư bản bất biến, tư bản khả biến, tư bản cố định, tư bản lưu
động? Căn cứ và ý nghĩa của các cách phân chia tư bản trên đây.
Bài làm:
1. Tư bản là phần giá trị mang lại giá trị thặng dư cho nhà tư bản bằng cách
bóc lột sức lao động của công nhân làm thuê. Tư bản là một quan hệ sản xuất
phản ánh mối quan hệ giữa tư sản và vô sản.
2. Để sản xuất ra giá trị thặng dư, nhà tư bản phải ứng trước tư bản ra để mua
tư liệu sản xuất và sức lao động.
Trong quá trình sản xuất , giá trị của tư liệu sản xuất được lao động cụ thể
của người công nhân chuyển vào sản phẩm mới, lượng giá trị của chúng không đổi.
Bộ phận tư bản ấy được gọi là tư bản bất biến ©.
Nhưng đối với bộ phận tư bản dùng để mua sức lao động thì trong quá trình sản
xuất, bằng lao động trừu tượng của mình, người công nhân tạo ra một giá trị mới
không chỉ bù đắp đủ giá trị sức lao động của công nhân mà còn tạo ra giá trị
thặng dư cho nhà tư bản. Như vậy, bộ phận tư bản này đã có sự biến đổi về lượng
và được gọi là tư bản khả biến (v).
3. Các bộ phận khác nhau của tư bản sản xuất không chu chuyển một cách giống
nhau vì một bộ phận tư bản chuyển giá trị của nó vào sản phẩm theo những cách
thức khác nhau. Do đó, ta có thể chia tư bản sản xuất thành tư bản cố định và
tư bản lưu động.
Tư bản cố định là bộ phận chủ yếu của tư bản sản xuất (máy móc, nhà xưởng...)
tham gia toàn bộ vào quá trình sản xuất nhưng giá trị của nó không chuyển hết
một lần vào sản phẩm mà chuyển dần từng phần theo mức độ hao mòn của nó trong
thời gian sản xuất. Có hai loại hao mòn là hao mòn hữu hình (hao mòn về vật
chất, hao mòn về giá trị sử dụng do tác động của tự nhiên) và hao mòn vô hình
(hao mòn tuần tuý về mặt giá trị do xuất hiện những máy móc hiện đại hơn, rẻ
hơn hoặc có công suất lớn hơn).
Còn tư bản lưu động là một bộ phận của tư bản sản xuất (nguyên nhiên liệu, sức
lao động...) được tiêu dùng hoàn toàn trong một chu kỳ sản xuất và giá trị của
nó được chuyển toàn bộ vào sản phẩm trong quá trình sản xuất. Tư bản lưu động
chu chuyển nhanh hơn tư bản cố định và việc tăng tốc độ chu chuyển của tư bản
lưu động có ý nghĩa quan trọng. Nó giúp cho việc tiết kiệm được tư bản ứng
trước cũng như làm tăng tỷ suất giá trị thặng dư trong năm.
4.Việc phân chia tư bản bất biến và tư bản khả biến là dựa vào vai trò của từng
bộ phận tư bản trong quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư còn việc phân chia
tư bản cố định và tư bản lưu động là dựa vào phương thức chuyển dịch giá trị
của chúng vào sản phẩm trong quá trình sản xuất hay dựa vào tính chất chu
chuyển của tư bản.
Việc phân chia tư bản thành tư bản bất biến và tư bản khả biến phản ánh được
nguồn gốc sinh ra giá trị thặng dư. Trong quá trình sản xuất, tư bản bất biến
chỉ là điều kiện để sinh ra giá trị thặng dư còn tư bản khả biến mới là nguồn
gốc tạo ra giá trị thặng dư.
Việc phân chia tư bản cố định và tư bản lưu động tuy không phản ánh nguồn gốc
sinh ra giá trị thặng dư nhưng lại có ý nghĩa quan trong trong việc quản lý
kinh tế. Nó là cơ sở để quản lý, sử dụng vốn cố định và vốn lưu động một cách
có hiệu quả cao.
c1 là giá trị máy móc, thiết bị, nhà xưởng...
c2 là giá trị nguyên, nhiên, vật liệu...
v là tư bản khả biến
Vậy, tư bản bất biến = c1 + c2; tư bản khả biến = v;
tư bản cố định = c1; tư bản lưu động = c2 + v.
Câu 27: So sánh
giá trị thặng dư với lợi nhuận, tỷ suất giá trị thặng dư và tỷ suất lợi nhuận.
Tốc độ chu chuyển của tư bản có ảnh hưởng như thế nào tới nhu cầu về tư bản, tỷ
suất giá trị thặng dư và khối lượng giá trị thặng dư hằng năm?
Bài làm:
1. Ta biết rằng, nhà tư bản bỏ ra tư bản bao gồm tư bản bất biến c và tư bản
khả biến v để sản xuất ra giá trị thặng dư m. Nhưng các nhà tư bản đã đưa ra
một khái niệm mới là chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa K– đó là phần giá trị bù
lại giá cả của những tư liệu sản xuất © và giá cả sức lao động (v) đã tiêu dùng
để sản xuất ra hàng hoá cho nhà tư bản, nghĩa là K = c + v.
Khi c + v chuyển thành K như vậy thì số tiền nhà tư bản thu được trội hơn so
với chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa được gọi là lợi nhuận P. Như vậy, lợi
luận thực chất là giá trị thặng dư được quan niệm là kết quả của toàn bộ tư bản
ứng trước. Khi đó, giá trị hàng hoá G = c + v + m biến thành G = K + P.
Về bản chất thì P chính là m nhưng cái khác nhau ở chỗ, m hàm ý so sánh với v
còn P lại hàm ý so sánh nó với K = c + v. P và m thường không bằng nhau. P có
thể cao hơn hoặc thấp hơn m, phụ thuộc vào giá cả hàng hoá do quan hệ cung -
cầu quy định. Nhưng nếu xét trên phạm vi toàn XH, tổng lợi nhuận luôn bằng tổng
giá trị thặng dư.
2. Khi giá trị thặng dư chuyển thành lợi nhuận thì tỷ suất giá trị thặng dư
cũng chuyển thành tỷ suất lợi nhuận.
Tỷ suất giá trị thặng dư m’ là tỷ lệ phần trăm giữa số lượng giá trị thặng dư m
với tư bản khả biến v: m’ = m/v . 100(%)
Tỷ suất lợi nhuận P’ là tỷ lệ phần trăm giữa tổng số giá trị thặng dư và toàn
bộ tư bản ứng trước: P’ = m/(c + v) . 100(%). Trong thực tế người ta thường
tính P’ bằng tỷ lệ phần trăm giữa lợi nhuân thu được P với tổng tư bản ứng
trước K: P’ = P/K . 100(%).
Xét về lượng thì tỷ suất lợi nhuận P’ luôn nhỏ hơn tỷ suất giá trị thặng dư m’.
Về chất, tỷ suất giá trị thặng dư biểu hiện đúng mức độ bóc lột của nhà tư bản
đối với lao động còn tỷ suất lợi nhuận chỉ nói lên mức doanh lợi của việc đầu
tư tư bản. P’ chỉ cho nhà đầu tư tư bản biết đầu tư vào đâu là có lợi.
Tỷ suất lợi nhuận phụ thuộc vào tỷ suất thặng dư: tỷ suất thặng dư tăng thì tỷ
suất lợi nhuận tăng; tốc độ chu chuyển tư bản, cấu tạo hữu cơ của tư bản và
tiết kiệm tư bản bất biến.
3. Chu chuyển tư bản là sự tuần hoàn của tư bản được lặp đi lặp lại định kỳ,
đổi mới không ngừng. Tốc độ chu chuyển tư bản là số vòng chu chuyển của tư bản
trong một năm. Tốc độ chu chuyển của tư bản có ảnh hưởng rất lớn tới nhu cầu về
tư bản, tỷ suất giá trị thặng dư và khối lượng giá trị thặng dư.
Tăng tốc độ chu chuyển của tư bản cố định làm tăng quỹ khấu hao tài sản cố
định, lượng tư bản sử dụng tăng lên và tránh được những thiệt hai do hao mòn
hữu hình và vô hình gây ra. Tăng tốc độ chu chuyển của tư bản lưu động sẽ làm
tăng lượng tư bản lưu động được sử dụng trong một năm, nhờ đó, sẽ tiết kiệm
được tư bản ứng trước. Mặt khác, do tăng tỷ suất của tư bản khả biến mà tỷ suất
giá trị thặng dư trong năm sẽ tăng lên.
Tóm lại, tăng tốc đọ chu chuyển tư bản khả biến giúp cho các nhà tư bản tiết
kiệm được tư bản ứng trước, nâng cao tỷ suất và khối lượng giá trị thặng dư
trong năm.
Câu 28: Phân
tích thực chất và động cơ tích luỹ tư bản. Phân tích tích tụ tư bản và tập
trung tư bản. Vai trò của tích tụ và tập trung tư bản trong sự phát triển của
chủ nghĩa tư bản.
Bài làm:
1. Tái sản xuất tư bản chủ nghĩa là tất yếu khách quan của XH loài người. Tái
sản xuất có hai hình thức là tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng. Để
tái sản xuất mở rộng, dưới chủ nghĩa tư bản, nhà tư bản phải sử dụng một phần
giá trị thặng dư để tăng thêm tư bản ứng trước. Việc chuyển hoá một phần giá
trị thặng dư trở lại thành tư bản gọi là tích luỹ tư bản.
Ta biết rằng giá trị thặng dư là kết quả lao động không công của công nhân cho
nhà tư bản. Do đó, nguồn gốc của tích luỹ tư bản chính là giá trị thặng dư, là
lao động không công của người công nhân làm thuê sáng tạo ra. Nói cách khác,
toàn bộ của cải của giai cấp tư sản đều do lao động của giai cấp công nhân tạo
ra.
2. Tích luỹ tư bản là việc tăng quy mô tư bản cá biệt bằng tích luỹ của từng
nhà tư bản riêng rẽ. Tích luỹ tư bản là yêu cầu của việc mở rộng sản xuất, ứng
dụng tiến bộ kỹ thuật. Mặt khác, do khối lượng giá trị thặng dư tăng lên khiến
khả năng thực hiện tích tụ tư bản mạnh hơn.
Tập trung tư bản là sự hợp nhất một số tư bản nhỏ thành một tư bản cá biệt lớn.
Đây là sự tập trung tư bản những tư bản đã hình thành, thủ tiêu tính độc lập
riêng biệt của chúng, biến nhiều tư bản nhỏ thành một số ít tư bản lớn.
Tích tụ tư bản làm cho tư bản cá biệt tăng lên và tư bản xã hội cũng tăng theo
còn tập trung tư bản chỉ làm cho tư bản cá biệt tăng lên nhưng tư bản XH thì
không đổi.
Câu 29: Phân tích những ảnh hưởng đến quy mô tích luỹ tư bản. Ý nghĩa của việc
nghiên cứu vấn đề này.
Bài làm:
1. Tích luỹ tư bản là quá trình chuyển một phần giá trị thặng dư trở lại thành
tư bản. Nếu khối lượng giá trị thặng dư nhất định thì quy mô tích luỹ tư bản
phụ thuộc vào tỷ lệ phân chia giá trị thặng dư cho tích luỹ và tiêu dùng. Nếu
tỷ lệ phân chia giá trị thặng dư đã được xác định thì quy mô tích luỹ tư bản sẽ
phụ thuộc vào khối lượng giá trị thặng dư. Mà khối lượng giá trị thặng dư thì
lại phụ thuộc vào 3 yếu tố là trình độ bóc lột giá trị thặng dư (m’), chênh
lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng, quy mô tư bản ứng trước.
Thứ nhất, quy mô tích luỹ tư bản phụ thuộc vào trình độ bóc lột giá trị thăng
dư của nhà tư bản. Để tăng thêm khối lượng giá trị thặng dư, nhà tư bản không
tăng thêm thiết bị, máy móc, thuê thêm nhân công mà bắt số công nhân hiện có
cung cấp thêm một lượng lao động bằng cách tăng thời gian lao động và cường độ
lao động, tận dung triệt để công suất của máy móc hiện có, chỉ tăng thêm phần
nguyên liệu tương ứng. Một cách khác là tăng năng suất lao động. Khi năng suất
lao động XH tăng lên thì giá cả tư liệu sản xuất và tư liệu sinh hoạt giảm.
Điều này tạo ra hai kết quả: một là với khối giá trị thặng dư nhất định, phần
dành cho tích luỹ có thể tăng thêm bằng cách lấn sang phần dành cho tiêu dùng
mà việc tiêu dùng của nhà tư bản không giảm, có khi còn cao hơn trước; hai là
một lượng giá trị thặng dư nhất định có thể mua được một khối lượng tư liệu sản
xuất và sức lao động nhiều hơn do giá tư liệu sản xuất và giá trị sức lao động giảm.
Không những thế, tăng năng suất lao động sẽ làm cho giá trị của tư bản cũ tái
hiện dưới hình thái hữu dụng mới càng nhanh hơn.
Thứ hai là chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng. Tư bản sử dụng
là khối lượng giá trị những tư liệu sản xuất mà toàn bộ quy mô hiện vật của
chúng đều hoạt động trong quá trình sản xuất hàng hoá còn tư bản tiêu dùng là
phần giá trị những tư liệu sản xuất ấy được chuyển vào sản phẩm theo từng chu
kỳ sản xuất dưới dạng khấu hao. Sự chênh lệch giữa chúng là thước đo sự tiến bộ
của lực lượng sản xuất. Sau khi trừ đi những tổn phí hàng ngày trong việc sử
dụng máy móc và công cụ lao động, nhà tư bản sử dụng các công cụ lao động đó mà
không mất thêm chi phí nào khác. Sự chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản
tiêu dùng càng lớn thì sự phục vụ không công của tư liệu sản xuất càng nhiều.
Cuối cùng, đó là quy mô tư bản ứng trước.Theo công thức M = m’ . V, nếu tỷ suất
giá trị thặng dư m’ không đổi thì khối lượng giá trị thặng dư M chỉ tăng khi
tổng tư bản khả biến V tăng và tất nhiên tư bản bất biến cũng sẽ phải tăng lên
theo quan hệ tỷ lệ nhất định. Do đó, muốn tăng khối lượng giá trị thặng dư phải
tăng quy mô tư bản ứng trước. Đại lượng tư bản ứng trước càng lớn thì quy mô
sản xuất càng được mở rộng theo chiều rộng và theo chiều sâu.
2. Nếu ta bỏ qua tính chất tư bản chủ nghĩa thì tích luỹ tư bản có ý nghĩa quan
trọng trong việc tích luỹ vốn cho sản xuất. Để nâng cao quy mô tích luỹ, cần
khai thác tốt nhất lực lượng lao động XH, tăng năng suất lao động, sử dụng
triệt để năng lực sản xuất của máy móc, thiết bị và tăng quy mô vốn đầu tư ban
đầu, khai thác các nguồn vốn nhàn rỗi trong XH. Đây chính là ý nghĩa của việc
nghiên cứu vấn đề này.
Câu 30: Trình
bày các khái niệm chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa, lợi nhuận và tỷ suất lợi
nhuận. Các khái niệm trên đã che dấu quan hệ bóc lột tư bản chủ nghĩa như thế
nào?
Bài làm:
1. Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là phần giá trị bù lại giá cả của những tư
liệu sản xuất © và giá cả sức lao động (v) đã tiêu dùng để sản xuất ra hàng hoá
cho nhà tư bản. Kí hiệu là K = c + v.
Chi phí tư bản XH chủ nghĩa khác với giá trị hàng hoá cả về chất lẫn về lượng.
Về chất, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa chỉ là chi phí về tư bản còn giá trị
hàng hoá là chi phí thực tế, chi phí về lao động XH cần thiết để sản xuất ra
hàng hoá. Về lượng, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa luôn nhỏ hơn giá trị hàng
hoá vì (c + v) < (c + v + m).
2. Khi tổng tư bản bất biến và khả biến c + v chuyển thành chi phí sản xuất tư
bản chủ nghĩa K thì số tiền nhà tư bản thu được trội hơn so với chi phí sản
xuất tư bản chủ nghĩa gọi là lợi nhuận. Lợi nhuận chính là giá trị thặng dư
được quan niệm là kết quả của toàn bộ tư bản ứng trước. Nếu ký hiệu lợi nhuận
là P thì giá trị hàng hoá lúc này là G = K + P.
3. Khi giá trị thặng dư chuyển thành lợi nhuận thì tỷ suất giá trị thặng dư
chuyển hoá thành tỷ suất lợi nhuận.
Tỷ suất lợi nhuận là tỷ lệ phần trăm giữa tổng số giá trị thặng dư và toàn bộ
tư bản ứng trước, ký hiệu là P’: P’ = m/(c + v) . 100%.
Trong thực tế, P’ hàng năm được tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa tổng số lợi
nhuận thu được trong năm P và tổng số tư bản ứng trước K: P’ = P/K . 100%.
4. Đối với nhà tư bản, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là giới hạn hiệu quả
sản xuất kinh doanh của nhà tư bản. Sự xuất hiện khái niệm này đã xoá đi danh
giới giữa tư bản bất biến c và tư bản khả biến v, che dấu đi nguồn gốc của giá
trị thặng dư (đó là tư bản khả biến v).
Khái niệm lợi nhuận thực chất cũng chỉ là biến tướng của giá trị thặng dư. Nó
phản ánh sai lệch bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản. Theo khái niệm này thì
phần dôi ra đó không phải là do giá trị sức lao động (v) của công nhân làm thuê
tạo ra mà là do chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa của nhà tư bản tạo ra.
Khái niệm tỷ suất lợi nhuận cũng vậy. Nó không biểu hiện đúng mức độ bóc lột
của nhà tư bản đối với lao động như tỷ suất giá trị thặng dư m’ (m’ càng tăng,
chứng tỏ nhà tư bản bóc lột càng nhiều). Tỷ suất lợi nhuận chỉ nói lên mức
doanh lợi của việc đầu tư tư bản. P’ càng tăng thì đầu tư càng có lợi.
Tóm lại, bằng việc đưa ra ba khái niệm trên, các nhà tư bản đã che dấu bản chất
bóc lột của mình, che dấu đi cái thực chất sinh ra giá trị thặng dư là lao động
không công của người công nhân làm thuê.
100 CÂU HỎI TỰ LUẬN VÀ ĐÁP ÁN MÔN KTCT
(MAC 2) DÙNG CHO SINH VIÊN NEU PHẦN LỜI GIẢI DO NHÓM
BIÊN TẬP LỚP BĐS 50B ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN HÀ NỘI THỰC HIỆN www.Diachu.ning.com Địa chỉ cập
nhật tài liệu ôn thi -Phần mềm thi trắc nhiệm-Kho luận văn-Báo cáo tốt
nghiệp cho sinh viên Đại Học Kinh Tế Quốc Dân www.Diachu.ning.com Địa chỉ cập nhật tài liệu ôn thi -Phần
mềm thi trắc nhiệm-Kho luận văn-Báo cáo tốt nghiệp cho sinh viên Đại Học
Kinh Tế Quốc Dân
C©u 31: Ph©n tÝch ®iÒu kiÖn ra ®êi cña s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ u thÕ
cña s¶n xuÊt hµng ho¸ so víi kinh tÕ tù nhiªn.
a- §iÒu kiÖn ra ®êi cña s¶n xuÊt hµng ho¸
Trong lÞch sö ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt x· héi cã hai
h×nh thøc kinh tÕ lµ kinh tÕ tù nhiªn vµ kinh tÕ hµng ho¸.
Kinh tÕ tù nhiªn lµ h×nh thøc kinh tÕ mµ s¶n phÈm
chØ dïng ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu cña ngêi s¶n xuÊt trong néi bé ®¬n vÞ kinh tÕ. §ã
lµ kiÓu s¶n xuÊt tù cÊp tù tóc. Kinh tÕ hµng ho¸ lµ s¶n xuÊt ra s¶n phÈm ®Ó
b¸n.
S¶n xuÊt hµng ho¸ ra ®êi trªn hai ®iÒu kiÖn:
- Cã sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi. Ph©n c«ng lao
®éng x· héi lµ sù chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt, mçi ngêi chØ s¶n xuÊt ®îc mét hoÆc
mét sè lo¹i s¶n phÈm nhÊt ®Þnh; nhng nhu cÇu cuéc sèng l¹i cÇn nhiÒu lo¹i s¶n
phÈm. V× vËy, ngêi s¶n xuÊt nµy ph¶i trao ®æi víi ngêi s¶n xuÊt kh¸c.
- Cã chÕ ®é t h÷u hoÆc h×nh thøc së h÷u kh¸c nhau
vÒ t liÖu s¶n xuÊt vµ s¶n phÈm. §iÒu nµy lµm cho ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸ ®éc
lËp víi nhau cã quyÒn ®em s¶n phÈm cña m×nh trao ®æi víi s¶n phÈm cña ngêi
kh¸c
Do vËy, ph©n c«ng lao ®éng x· héi lµm cho nh÷ng s¶n
xuÊt phô thuéc vµo nhau, cßn chÕ ®é t h÷u lµm hä ®èi lËp víi nhau. §ã lµ m©u
thuÉn cña s¶n xuÊt hµng ho¸, nã chØ ®îc gi¶i quyÕt th«ng qua trao ®æi mua b¸n.
b- ¦u thÕ cña kinh tÕ hµng ho¸ so víi kinh tÕ tù
nhiªn
Thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt, t¨ng
n¨ng suÊt lao ®éng. Trong kinh tÕ hµng ho¸, do sù t¸c ®éng cña quy luËt gi¸
trÞ, quy luËt c¹nh tranh vµ quy luËt cung cÇu, buéc ngêi s¶n xuÊt ph¶i ra søc
c¶i tiÕn kü thuËt, hîp lý ho¸ s¶n xuÊt, t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng cho gi¸ trÞ c¸
biÖt hµng ho¸ thÊp h¬n gi¸ trÞ x· héi ®Ó thu nhiÒu l·i. KÕt qu¶ lµm cho lùc
lîng s¶n xuÊt ph¸t triÓn.
- Thóc ®Èy qu¸ tr×nh x· héi ho¸ s¶n xuÊt nhanh
chãng, ph©n c«ng chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt s©u réng, hîp t¸c ho¸ chÆt chÏ, h×nh
thµnh c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ trong níc, h×nh thµnh thÞ trêng trong níc vµ
thÞ trêng thÕ giíi.
- Thóc ®Èy qu¸ tr×nh tÝch tô tËp trung s¶n xuÊt.
BiÓu hiÖn cña qu¸ tr×nh ®ã lµ h×nh thµnh c¸c xÝ nghiÖp, c¸c c«ng ty cæ phÇn
kh«ng chØ trong níc mµ trªn ph¹m vi quèc tÕ.
- Tuy cã nh÷ng u thÕ trªn, nhng s¶n xuÊt hµng ho¸
còng cã nh÷ng mÆt tiªu cùc nh khñng ho¶ng, l¹m ph¸t, thÊt nghiÖp, lõa ®¶o,
hµng gi¶, trèn lËu thuÕ...
C©u 32: Ph©n tÝch hai thuéc tÝnh cña hµng ho¸ vµ quan hÖ cña hai
thuéc tÝnh ®ã víi tÝnh chÊt hai mÆt cña lao ®éng s¶n xuÊt hµng ho¸
a- Hai thuéc tÝnh cña hµng ho¸
Hµng ho¸ lµ s¶n phÈm cña lao ®éng cã thÓ tho¶ m·n
nhu cÇu nµo ®ã cña con ngêi vµ ®em trao ®æi, ®em b¸n.
Hµng ho¸ cã hai thuéc tÝnh lµ gi¸ trÞ sö dông vµ
gi¸ trÞ (hay gi¸ trÞ trao ®æi)
- Gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ lµ c«ng cô cña vËt
phÈm cã thÓ tho¶ m·n nhu cÇu nµo ®ã cña con ngêi (nh l¬ng thùc ®Ó ¨n, quÇn
¸o ®Ó mÆc...). Gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ do thuéc tÝnh tù nhiªn cña nã quy
®Þnh, nªn nã lµ ph¹m trï vÜnh viÔn. Gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ lµ gi¸ trÞ sö
dông cho ngêi kh¸c, cho x· héi chø kh«ng ph¶i cho ngêi s¶n xuÊt ra nã. Trong
kinh tÕ hµng ho¸, gi¸ trÞ sö dông ®· mang gi¸ trÞ thay ®æi.
- Gi¸ trÞ hµng ho¸: Muèn hiÓu gi¸ trÞ ph¶i th«ng
qua gi¸ trÞ trao ®æi. Gi¸ trÞ trao ®æi lµ biÓu hiÖn quan hÖ tû lÖ vÒ lîng trao
®æi víi nhau gi÷a c¸c gi¸ trÞ sö dông kh¸c nhau. Ch¼ng h¹n mét mÐt v¶i trao ®æi
lÊy 10 kg thãc, hai hµng ho¸ cã gi¸ trÞ sö dông kh¸c nhau cã thÓ trao ®æi ®îc
víi nhau theo mét tû lÖ nhÊt ®Þnh, v× chóng ®Òu lµ s¶n phÈm cña lao ®éng, cã c¬
së chung lµ sù hao phÝ lao ®éng chung cña con ngêi.
VËy gi¸ trÞ hµng ho¸ lµ lao ®éng x· héi cña ngêi
s¶n xuÊt hµng ho¸ kÕt tinh trong hµng ho¸. Gi¸ trÞ lµ c¬ së cña gi¸ trÞ trao
®æi, cßn gi¸ trÞ trao ®æi lµ h×nh thøc biÓu hiÖn cña gi¸ trÞ. Gi¸ trÞ cña hµng
ho¸ biÓu hiÖn mèi quan hÖ s¶n xuÊt gi÷a nh÷ng ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ lµ mét
ph¹m trï lÞch sö. ChØ tån t¹i trong kinh tÕ hµng ho¸.
b- Quan hÖ cña hai thuéc tÝnh ®ã víi tÝnh chÊt hai
mÆt cña lao ®éng s¶n xuÊt hµng ho¸
Hµng ho¸ cã hai thuéc tÝnh lµ gi¸ trÞ sö dông vµ
gi¸ trÞ, v× lao ®éng s¶n xuÊt hµng ho¸ cã tÝnh chÊt hai mÆt lµ lao ®éng cô thÓ
vµ lao ®éng trõu tîng.
Lao ®éng cô thÓ lµ lao ®éng cã Ých díi mét h×nh
thøc cô thÓ cña nh÷ng nghÒ chuyªn m«n nhÊt ®Þnh. Mçi lao ®éng cô thÓ cã môc
®Ých riªng, ph¬ng ph¸p ho¹t ®éng riªng, c«ng cô lao ®éng riªng, ®èi tîng lao
®éng vµ kÕt qu¶ lao ®éng riªng. VÝ dô: thî méc dïng r×u, ca, bµo ®Ó lµm ra ®å
dïng b»ng gç nh bµn, ghÕ, tñ...; thî may dïng m¸y may, kÐo, kim chØ ®Ó may
quÇn ¸o. KÕt qu¶ cña lao ®éng cô thÓ t¹o ra gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸.
- Lao ®éng trõu tîng lµ lao ®éng x· héi cña ngêi
s¶n xuÊt hµng ho¸, kh«ng kÓ ®Õn h×nh thøc cô thÓ cña nã. C¸c lo¹i lao ®éng cô
thÓ cã ®iÓm chung gièng nhau lµ sù hao phÝ søc ãc, thÇn kinh vµ b¾p thÞt sau
mét qu¸ tr×nh lao ®éng. §ã lµ lao ®éng trõu tîng nã t¹o ra gi¸ trÞ cña hµng
ho¸.
Trong nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸ gi¶n ®¬n, tÝnh chÊt hai
mÆt cña lao ®éng s¶n xuÊt hµng ho¸ lµ sù biÓu hiÖn cña m©u thuÉn gi÷a lao ®éng
t nh©n vµ lao ®éng x· héi cña nh÷ng ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸. §ã lµ m©u thuÉn
c¬ b¶n cña s¶n xuÊt hµng ho¸ gi¶n ®¬n. M©u thuÉn nµy cßn biÓu hiÖn ë lao ®éng
cô thÓ víi lao ®éng trõu tîng, ë gi¸ trÞ sö dông víi gi¸ trÞ cña hµng ho¸.
M¸c lµ ngêi ®Çu tiªn ph¸t hiÖn tÝnh chÊt hai mÆt
cña lao ®éng s¶n xuÊt hµng ho¸. M¸c gäi tÝnh chÊt hai mÆt lµ "§iÓm mÊu
chèt ®Ó hiÓu biÕt kinh tÕ chÝnh trÞ häc".
C©u 33: Ph©n tÝch mÆt chÊt, lîng cña gi¸ trÞ hµng ho¸ vµ c¸c nh©n
tè ¶nh hëng ®Õn lîng gi¸ trÞ hµng ho¸.
a- MÆt chÊt cña gi¸ trÞ hµng ho¸
Gi¸ trÞ hµng ho¸ lµ hao phÝ lao ®éng cña con ngêi
kÕt tinh trong hµng ho¸. V× vËy, chÊt cña gi¸ trÞ hµng ho¸ lµ lao ®éng kÕt tinh
trong hµng ho¸. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ:
ChÊt cña gi¸ trÞ lµ lao ®éng cña con ngêi kÕt tinh
th× bÊt cø vËt g× kh«ng ph¶i lµ s¶n phÈm cña lao ®éng ®Òu kh«ng cã gi¸ trÞ. Nh
kh«ng khÝ rÊt cã Ých cho con ngêi nhng kh«ng ph¶i lµ s¶n phÈm cña lao ®éng
nªn kh«ng cã gi¸ trÞ. Qu¶ d¹i, níc suèi lµ s¶n phÈm cña thiªn nhiªn, ngêi ta
dïng nã kh«ng ph¶i tr¶ gi¸ c¶ nµo nªn còng kh«ng cã gi¸ trÞ.
Kh«ng ph¶i bÊt cø lao ®éng nµo cña con ngêi còng
lµ chÊt cña gi¸ trÞ, mµ chØ cã lao ®éng cña con ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸ míi lµ
chÊt cña gi¸ trÞ. Trong c«ng x· nguyªn thuû, ngêi ta còng lao ®éng s¶n xuÊt ra
s¶n phÈm, nhng lao ®éng ®ã kh«ng ph¶i lµ chÊt cña gi¸ trÞ v× s¶n phÈm b©y giê
kh«ng coi nh hµng ho¸ ®Ó b¸n. Kh«ng ph¶i thø lao ®éng nµo cña con ngêi s¶n
xuÊt hµng ho¸ còng lµ chÊt cña gi¸ trÞ, còng ®Òu t¹o ra gi¸ trÞ. Ch¼ng h¹n mét
ngêi thî thñ c«ng nÕu lµm ra mét s¶n phÈm kh«ng dïng ®îc, s¶n phÈm háng th×
lao ®éng cña hä lµ v« Ých, kh«ng cã gi¸ trÞ.
NÕu gi¸ trÞ sö dông thuéc tÝnh tù nhiªn cña hµng
ho¸ th× gi¸ trÞ lµ thuéc tÝnh x· héi cña hµng ho¸. Ta kh«ng nh×n thÊy, kh«ng sê
thÊy gi¸ trÞ cña hµng ho¸, nã chØ biÓu hiÖn khi th«ng qua liªn hÖ x· héi, th«ng
qua gi¸ trÞ trao ®æi.
Gi¸ trÞ biÓu hiÖn quan hÖ s¶n xuÊt cña ngêi s¶n
xuÊt hµng ho¸, nghÜa lµ gi¸ trÞ chØ sinh ra vµ tån t¹i trªn c¬ së cña quan hÖ
hµng ho¸. NÕu kh«ng cã sù trao ®æi hµng ho¸ th× kh«ng cã gi¸ trÞ.
b- Lîng gi¸ trÞ hµng ho¸ vµ c¸c nh©n tè ¶nh hëng
®Õn lîng gi¸ trÞ hµng ho¸
- Lîng gi¸ trÞ hµng ho¸. NÕu chÊt cña gi¸ trÞ hµng
ho¸ lµ lao ®éng x· héi kÕt tinh trong hµng ho¸, th× lîng gi¸ trÞ hµng ho¸ lµ
sè lîng lao ®éng x· héi hao phÝ ®Ó s¶n xuÊt hµng ho¸. Lîng gi¸ trÞ hµng ho¸
®îc ®o b»ng thêi gian lao ®éng. Lîng gi¸ trÞ lín hay nhá kh«ng ph¶i do thêi
gian lao ®éng cña ngêi lao ®éng c¸ biÖt quyÕt ®Þnh mµ do thêi gian lao ®éng x·
héi cÇn thiÕt quyÕt ®Þnh. Thêi gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt lµ thêi gian cÇn
thiÕt ®Ó s¶n xuÊt mét hµng ho¸ trong ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt b×nh thêng cña x· héi
víi tr×nh ®é kü thuËt trung b×nh, tr×nh ®é khÐo lÐo trung b×nh vµ cêng ®é lao
®éng trung b×nh. Th«ng thêng thêi gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt gÇn s¸t víi
thêi gian lao ®éng c¸ biÖt cña ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸ nµo chiÕm ®¹i bé phËn
hµng ho¸ ®ã trªn thÞ trêng.
C¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn lîng gi¸ trÞ hµng ho¸
N¨ng suÊt lao ®éng ¶nh hëng ®Õn gi¸ trÞ hµng ho¸.
N¨ng suÊt lao ®éng ®îc ®o b»ng sè lîng s¶n phÈm t¹o ra trong mét ®¬n vÞ thêi
gian hoÆc sè lîng thêi gian ®Ó s¶n xuÊt mét ®¬n vÞ s¶n phÈm. Gi¸ trÞ hµng ho¸
thay ®æi tû lÖ nghÞch víi n¨ng suÊt lao ®éng, cßn n¨ng suÊt lao ®éng l¹i phô
thuéc vµo c¸c yÕu tè: Tr×nh ®é kü thuËt cña ngêi lao ®éng, møc trang bÞ kü
thuËt cho ngêi lao ®éng, ph¬ng ph¸p tæ chøc lao ®éng vµ c¸c ®iÒu kiÖn lao ®éng.
CÇn ph©n biÖt t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng víi t¨ng
cêng ®é lao ®éng. T¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, sè lîng s¶n phÈm t¨ng lªn, nhng
tæng gi¸ trÞ cña s¶n phÈm kh«ng ®æi, cßn gi¸ trÞ mét s¶n phÈm gi¶m xuèng. T¨ng
cêng lao ®éng, sè lîng s¶n phÈm t¨ng lªn vµ tæng gi¸ trÞ s¶n phÈm còng t¨ng
lªn nhng gi¸ trÞ mét s¶n phÈm kh«ng ®æi.
- Lao ®éng cña ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸ cã tr×nh ®é
thµnh th¹o kh¸c nhau. Nã ®îc chia thµnh hai lo¹i: lao ®éng gi¶n ®¬n vµ lao
®éng phøc t¹p. Lao ®éng gi¶n ®¬n lµ kh«ng ph¶i qua ®µo t¹o huÊn luyÖn, lao ®éng
phøc t¹p lµ lao ®éng ph¶i tr¶i qua ®µo t¹o, huÊn luyÖn. Trong cïng mét ®¬n vÞ
thêi gian, lao ®éng phøc t¹p t¹o ra nhiÒu gi¸ trÞ h¬n lao ®éng gi¶n ®¬n.
Trong qu¸ tr×nh trao ®æi hµng ho¸, mäi lao ®éng
phøc t¹p ®Òu ®îc quy thµnh béi sè lao ®éng gi¶n ®¬n trung b×nh mét c¸ch tù
ph¸t trªn thÞ trêng.
C©u 34: Ph©n tÝch nguån gèc,
b¶n chÊt, chøc n¨ng tiÒn tÖ.
a- TiÒn tÖ xuÊt hiÖn lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh ph¸t
triÓn l©u dµi cña s¶n xuÊt vµ trao ®æi hµng ho¸, cña c¸c h×nh th¸i gi¸ trÞ hµng
ho¸.
b- C¸c h×nh th¸i gi¸ trÞ hµng ho¸
- H×nh th¸i gi¶n ®¬n (hay ngÉu nhiªn). ë h×nh th¸i
nµy, hµng ho¸ thø nhÊt biÓu hiÖn gi¸ trÞ cña nã ë hµng ho¸ thø hai, cßn hµng
ho¸ thø hai ®ãng vai trß lµ vËt ngang gi¸.
- H×nh th¸i gi¸ trÞ më réng. Khi sè hµng ho¸ trao
®æi trªn thÞ trêng nhiÒu h¬n, th× mét hµng ho¸ cã thÓ trao ®æi víi nhiÒu hµng
ho¸ kh¸c.
- H×nh th¸i gi¸ trÞ chung. Khi hµng ho¸ ph¸t triÓn
h¬n, trao ®æi hµng ho¸ trë nªn réng r·i h¬n, th× cã mét hµng ho¸ ®îc t¸ch ra
lµm vËt ngang gi¸ chung. VËt ngang gi¸ chung cã thÓ trao ®æi víi bÊt kú hµng
ho¸ nµo. VËt ngang gi¸ chung trë thµnh ph¬ng tiÖn trao ®æi. Mçi ®Þa ph¬ng,
mçi d©n téc thêng cã nh÷ng vËt ngang gi¸ chung kh¸c nhau.
- H×nh th¸i tiÒn tÖ. Khi s¶n xuÊt vµ trao ®æi hµng
ho¸ ph¸t triÓn cao h¬n n÷a, vËt ngang gi¸ chung ®îc cè ®Þnh ë vµng vµ b¹c th×
h×nh th¸i tiÒn tÖ ra ®êi.
Khi tiÒn tÖ ra ®êi, thÕ giíi hµng ho¸ chia ra hai
cùc: mét cùc lµ c¸c hµng ho¸ th«ng thêng, mét cùc lµ hµng ho¸ ®ãng vai trß
tiÒn tÖ. VËy tiÒn tÖ lµ hµng ho¸ ®Æc biÖt, ®ãng vai trß vµ vËt ngang gi¸ chung
cho tÊt c¶ c¸c hµng ho¸ kh¸c.
c- Chøc n¨ng cña tiÒn tÖ
Kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn, tiÒn tÖ cã 5 chøc
n¨ng:
- Thíc ®o gi¸ trÞ: Gi¸ trÞ cña mét hµng ho¸ ®îc
biÓu hiÖn b»ng mét sè lîng tiÒn nhÊt ®Þnh. Së dÜ cã thÓ lµm thíc ®o gi¸ trÞ
v× b¶n th©n tiÒn còng cã gi¸ trÞ.
Gi¸ trÞ cña hµng ho¸ biÓu hiÖn b»ng tiÒn lµ gi¸ c¶.
Do ®ã, gi¸ trÞ lµ c¬ së cña gi¸ c¶. Gi¸ c¶ hµng ho¸ thay ®æi lªn xuèng xoay
quanh gi¸ trÞ tuú theo quan hÖ cung - cÇu vÒ hµng ho¸, nhng tæng sè gi¸ c¶
lu«n b»ng tæng sè gi¸ trÞ hµng ho¸.
- Ph¬ng tiÖn lu th«ng. TiÒn tÖ lµm m«i giíi trung
gian trong trao ®æi hµng ho¸ vµ ph¶i lµ tiÒn mÆt, viÖc trao ®æi hµng ho¸ vËn
®éng theo c«ng thøc H-T-H
- Ph¬ng tiÖn cÊt tr÷: Lµm chøc n¨ng nµy, tiÒn tÖ
ph¶i cã ®ñ gi¸ trÞ nh vµng, b¹c.
- Ph¬ng tiÖn thanh to¸n. Kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t
triÓn ®Õn mét tr×nh ®é nµo ®ã sÏ sinh ra viÖc mua, b¸n chÞu. TiÒn tÖ sÏ lµ
ph¬ng tiÖn thanh to¸n, thùc hiÖn tr¶ tiÒn mua, b¸n chÞu, tr¶ nî... Chøc n¨ng
nµy ph¸t triÓn lµm t¨ng thªm sù phô thuéc lÉn nhau gi÷a nh÷ng ngêi s¶n xuÊt
hµng ho¸.
- TiÒn tÖ thÕ giíi. Khi quan hÖ trao ®æi, mua, b¸n
hµng ho¸ vît khái biªn giíi quèc gia vµ quan hÖ buèn b¸n gi÷a c¸c níc h×nh
thµnh, th× chøc n¨ng nµy xuÊt hiÖn. TiÒn tÖ thÕ giíi ph¶i lµ tiÒn cã ®ñ gi¸
trÞ, tøc lµ vµng, b¹c...
C©u 35: Ph©n tÝch néi dung, yªu cÇu, t¸c dông cña quy luËt gi¸ trÞ
trong nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸. Sù biÓu hiÖn hµng ho¸ cña quy luËt nµy trong c¸c
giai ®o¹n ph¸t triÓn cña chñ nghÜa T b¶n nh thÕ nµo ?
Quy luËt gi¸ trÞ lµ quy luËt kinh tÕ cña s¶n xuÊt
hµng ho¸. ë ®©u cã s¶n xuÊt vµ trao ®æi hµng ho¸ th× ë ®ã cã quy luËt gi¸ trÞ
ho¹t ®éng.
a- Néi dung cña quy luËt gi¸ trÞ yªu cÇu viÖc s¶n
xuÊt vµ trao ®æi hµng ho¸ ph¶i dùa trªn c¬ së hao phÝ lao ®éng x· héi cÇn thiÕt
(tøc gi¸ trÞ)
Trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸, gi¸ c¶ vµ gi¸ trÞ
thêng chªnh lÖch, cung Ýt h¬n cÇu gi¸ c¶ sÏ cao h¬n gi¸ trÞ, cung qu¸ cÇu gi¸
c¶ sÏ thÊp h¬n gi¸ trÞ. MÆc dï gi¸ c¶ lªn xuèng xoay quanh gi¸ trÞ, nhng xÐt
®Õn cïng, hµng ho¸ vÉn b¸n ®óng gi¸ trÞ (v× gi¸ c¶ hµng ho¸ lóc lªn bï lóc
xuèng vµ ngîc l¹i). Gi¸ c¶ hµng ho¸ lªn xuèng xoay quanh gi¸ trÞ lµ biÓu hiÖn
ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ.
b- T¸c dông cña quy luËt gi¸ trÞ
- §iÒu tiÕt s¶n xuÊt vµ lu th«ng hµng ho¸ mét c¸ch
tù ph¸t
Khi hµng ho¸ nµo cung Ýt h¬n cÇu lµm cho gi¸ c¶ cao
h¬n gi¸ trÞ, ®Ó cã ®îc nhiÒu l·i sÏ cã nhiÒu lao ®éng vµ t liÖu s¶n xuÊt dån
vµo ngµnh ®ã. Khi hµng ho¸ nµo cung vît qu¸ cÇu lµm cho gi¸ c¶ thÊp h¬n gi¸
trÞ sÏ cã mét bé phËn lao ®éng vµ t liÖu s¶n xuÊt ë ngµnh Êy chuyÓn sang ngµnh
kh¸c. Nh vËy sÏ lµm cho c¸c ngµnh cã thÓ gi÷ ®îc mét tû lÖ nhÊt ®Þnh trong
s¶n xuÊt.
Quy luËt gi¸ trÞ còng ®iÒu tiÕt lu th«ng hµng ho¸.
Hµng ho¸ bao giê còng vËn ®éng tõ n¬i gi¸ thÊp ®Õn n¬i gi¸ cao. Nh vËy, quy
luËt gi¸ trÞ cã t¸c dông ph©n phèi hµng ho¸ mét c¸ch hîp lý gi÷a c¸c vïng trong
nÒn kinh tÕ quèc d©n.
- Thóc ®Èy c¶i tiÕn kü thuËt, ®Èy m¹nh lùc lîng
s¶n xuÊt x· héi ph¸t triÓn
NÕu ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸ c¶i tiÕn kü thuËt, n©ng
cao n¨ng suÊt lao ®éng, gi¸ trÞ c¸ biÖt hµng ho¸ cña hä thÊp h¬n gi¸ trÞ x· héi
sÏ trë lªn giÇu cã, ngîc l¹i ngêi s¶n xuÊt nµo cã gi¸ trÞ c¸ biÖt cao h¬n gi¸
trÞ x· héi sÏ bÞ lç vèn, ph¸ s¶n. T×nh h×nh trªn tÊt nhiªn thóc ®Èy ngêi s¶n
xuÊt hµng ho¸ kh«ng ngõng c¶i tiÕn kü thuËt, do ®ã ®Èy m¹nh lùc lîng s¶n xuÊt
ph¸t triÓn.
- Ph©n ho¸ nh÷ng ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸
Hµng ho¸ b¸n theo gi¸ trÞ x· héi, ngêi s¶n xuÊt
hµng ho¸ nµo cã gi¸ trÞ c¸ biÖt thÊp h¬n gi¸ trÞ x· héi sÏ thu ®îc nhiÒu l·i
vµ trë nªn giÇu cã, ngîc l¹i, ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸ nµo cã gi¸ trÞ c¸ biÖt
cao h¬n gi¸ trÞ x· héi hµng ho¸ kh«ng b¸n ®îc sÏ lç vèn, ph¸ s¶n. T¸c dông nµy
cña quy luËt gi¸ trÞ mét mÆt kÝch thÝch c¸c yÕu tè tÝch cùc, ®µo th¶i c¸c yÕu
tè kÐm, mÆt kh¸c ph©n ho¸ x· héi thµnh ngêi giÇu, kÎ nghÌo, t¹o ®iÒu kiÖn cho
sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña nÒn s¶n xuÊt lín hiÖn ®¹i
Sù biÓu hiÖn ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ trong
c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña Chñ nghÜa T b¶n
Chñ nghÜa T b¶n ph¸t triÓn theo hai giai ®o¹n,
giai ®o¹n T b¶n tù do c¹nh tranh vµ giai ®o¹n T b¶n ®éc quyÒn. trong giai
®o¹n T b¶n tù do c¹nh tranh, gi¸ c¶ xoay quanh gi¸ c¶ s¶n xuÊt, tøc gi¸ trÞ
hµng ho¸ biÕn thµnh gi¸ c¶ s¶n xuÊt, song kh«ng tho¸t ly quy luËt gi¸ trÞ v×
tæng gi¸ c¶ s¶n xuÊt vÉn b»ng tæng gi¸ trÞ. Trong giai ®o¹n T b¶n ®éc quyÒn,
gi¸ c¶ xoay quanh gi¸ c¶ ®éc quyÒn song vÉn kh«ng tho¸t ly quy luËt gi¸ trÞ, v×
tæng gi¸ c¶ ®éc quyÒn vÉn b»ng tæng gi¸ trÞ hµng ho¸.
C©u 36: Tr×nh bÇy thÞ trêng vµ c¬ chÕ thÞ trêng. Ph©n tÝch c¸c
chøc n¨ng c¬ b¶n cña thÞ trêng?
a- ThÞ trêng. Theo nghÜa hÑp lµ n¬i gÆp nhau gi÷a
ngêi mua vµ ngêi b¸n ®Ó trao ®æi hµng ho¸ vµ dÞch vô. HiÓu réng h¬n, thÞ
trêng lµ n¬i diÔn ra sù trao ®æi hµng ho¸ vµ dÞch vô theo yªu cÇu cña quy luËt
s¶n xuÊt vµ lu th«ng hµng ho¸, lµ tæng hîp c¸c mèi quan hÖ lu th«ng hµng ho¸
vµ lu th«ng tiÒn tÖ.
C¨n cø vµo néi dung quan hÖ thÞ trêng, cã thÞ
trêng hµng tiªu dïng, thÞ trêng søc lao ®éng, thÞ trêng t liÖu s¶n xuÊt,
thÞ trêng tiÒn tÖ, thÞ trêng chøng kho¸n. C¨n cø vµo ph¹m vi ho¹t ®éng, cã
thÞ trêng ®Þa ph¬ng, thÞ trêng d©n téc, thÞ trêng khu vùc vµ thÞ trêng thÕ
giíi.
b- C¬ chÕ thÞ trêng. §ã lµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña
kinh tÕ hµng ho¸, c¬ chÕ tù ®iÒu tiÕt qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ lu th«ng hµng ho¸
theo nh÷ng yªu cÇu kh¸ch quan cña c¸c quy luËt kinh tÕ vèn cã cña nã nh quy
luËt gi¸ trÞ, quy luËt c¹nh tranh, quy luËt cung - cÇu, quy luËt lu th«ng tiÒn
tÖ.
C¬ chÕ thÞ trêng lµ tæng thÓ h÷u c¬ cña c¸c nh©n
tè kinh tÕ: cung, cÇu, gi¸ c¶ trong ®ã ngêi s¶n xuÊt vµ ngêi tiªu dïng t¸c
®éng lÉn nhau th«ng qua thÞ trêng ®Ó x¸c ®Þnh 3 vÊn ®Ò c¬ b¶n lµ: s¶n xuÊt c¸i
g×? s¶n xuÊt nh thÕ nµo? s¶n xuÊt cho ai?
c- C¸c chøc n¨ng c¬ b¶n cña thÞ trêng
- Thõa nhËn c«ng dông x· héi cña s¶n phÈm vµ lao
®éng chi phÝ s¶n xuÊt nã.
S¶n xuÊt hµng ho¸ lµ viÖc riªng cña tõng ngêi, cã
tÝnh ®éc lËp t¬ng ®èi víi ngêi s¶n xuÊt kh¸c. Nhng hµng ho¸ cña hä cã ®¸p
øng nhu cÇu x· héi vÒ chÊt lîng, h×nh thøc, thÞ hiÕu ngêi tiªu dïng kh«ng?
gi¸ trÞ cña hµng ho¸ cã ®îc thõa nhËn kh«ng? ChØ cã trªn thÞ trêng vµ th«ng
qua thÞ trêng c¸c vÊn ®Ò trªn míi ®îc kh¼ng ®Þnh.
- Lµ ®ßn bÈy kÝch thÝch vµ h¹n chÕ s¶n xuÊt vµ tiªu
dïng. Trªn thÞ trêng mäi hµng ho¸ ®Òu mua, b¸n theo gi¸ c¶ thÞ trêng. C¹nh
tranh vµ cung cÇu lµm cho gi¸ c¶ thÞ trêng biÕn ®æi. Th«ng qua sù biÕn ®æi ®ã,
thÞ trêng cã t¸c dông kÝch thÝch hoÆc h¹n chÕ s¶n xuÊt ®èi víi ngêi s¶n xuÊt,
kÝch thich hoÆc h¹n chÕ tiªu dïng ®èi víi ngêi tiªu dïng.
- Cung cÊp th«ng tin cho ngêi s¶n xuÊt vµ ngêi
tiªu dïng. thÞ trêng cho biÕt nh÷ng biÕn ®éng vÒ nhu cÇu x· héi, sè lîng, gi¸
c¶, c¬ cÊu vµ xu híng thay ®æi cña nhu cÇu c¸c lo¹i hµng ho¸, dÞch vô. §ã lµ
nh÷ng th«ng tin cùc kú quan träng ®èi víi ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸, gióp hä ®iÒu
chØnh s¶n xuÊt cho phï hîp víi nh÷ng th«ng tin cña thÞ trêng.
C©u 37: Ph©n tÝch quy luËt c¹nh tranh vµ quy luËt cung - cÇu trong
nÒn kinh tÕ thÞ trêng?
a- Quy luËt c¹nh tranh
C¹nh tranh lµ sù ganh ®ua, sù ®Êu tranh vÒ kinh tÕ
gi÷a nh÷ng ngêi s¶n xuÊt víi nhau, gi÷a ngêi s¶n xuÊt víi ngêi tiªu dïng
hµng ho¸ vµ dÞch vô, nh»m giµnh ®îc nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong s¶n xuÊt
vµ tiªu dïng ®Ó thu ®îc nhiÒu lîi Ých nhÊt cho m×nh.
Nh÷ng ngêi s¶n xuÊt, tiªu thô cã ®iÒu kiÖn kh¸c
nhau vÒ tr×nh ®é trang bÞ kü thuËt, chuyªn m«n, kh«ng gian m«i trêng s¶n xuÊt,
®iÒu kiÖn nguyªn, vËt liÖu... nªn chi phÝ lao ®éng c¸ biÖt kh¸c nhau. KÕt qu¶
cã ngêi l·i nhiÒu, ngêi l·i Ýt, ngêi ph¸ s¶n. §Ó giµnh lÊy c¸c ®iÒu kiÖn
thuËn lîi trong s¶n xuÊt vµ tiªu thô s¶n phÈm, buéc hä ph¶i c¹nh tranh. C¹nh
tranh cã hai lo¹i: c¹nh tranh lµnh m¹nh vµ c¹nh tranh kh«ng lµnh m¹nh. C¹nh
tranh lµnh m¹nh lµ dïng tµi n¨ng cña m×nh vÒ kü thuËt vµ qu¶n lý ®Ó t¨ng n¨ng
suÊt, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶, võa cã lîi cho nhµ kinh doanh, võa cã lîi cho x·
héi. C¹nh tranh kh«ng lµnh m¹nh lµ dïng nh÷ng thñ ®o¹n phi ®¹o ®øc, vi ph¹m
ph¸p luËt (trèn thuÕ, hµng gi¶...) cã h¹i cho x· héi vµ ngêi tiªu dïng.
Quy luËt c¹nh tranh cã t¸c dông ®µo th¶i c¸i l¹c
hËu, b×nh tuyÓn c¸i tiÕn bé ®Ó thóc ®Èy hµng ho¸ ph¸t triÓn.
b- Quy luËt cung - cÇu
Mèi quan hÖ kh¸ch quan gi÷a cung vµ cÇu diÔn ra
trªn thÞ trêng ®îc gäi lµ quy luËt cung - cÇu hµng ho¸.
- Cung lµ tæng sè hµng ho¸ ®a ra thÞ trêng. Cung
do s¶n xuÊt quyÕt ®Þnh, nhng kh«ng ®ång nhÊt víi s¶n xuÊt, nh÷ng s¶n phÈm s¶n
xuÊt ra nhng kh«ng ®a ra thÞ trêng, v× ®Ó tiªu dïng cho ngêi s¶n xuÊt ra nã
hoÆc kh«ng b¶o ®¶m chÊt lîng kh«ng ®îc x· héi chÊp nhËn kh«ng ®îc gäi lµ
cung.
- CÇu cã nhu cÇu cho s¶n xuÊt vµ nhu cÇu cho tiªu
dïng c¸ nh©n. Nhu cÇu x· héi biÓu hiÖn trªn thÞ trêng vµ ®îc ®¶m b¶o b»ng sè
lîng tiÒn t¬ng øng gäi lµ nhu cÇu cã kh¶ n¨ng thanh to¸n.
Nh vËy, quy m« cña cÇu phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè
nhng tríc hÕt vµ chñ yÕu phô thuéc vµo tæng sè tiÒn cña x· héi dïng ®Ó mua t
liÖu s¶n xuÊt vµ t liÖu tiªu dïng dÞch vô tõ thêi kú nhÊt ®Þnh.
Quy luËt cung - cÇu t¸c ®éng vµo gi¸ c¶, lîi nhuËn,
c¹nh tranh, quy m« s¶n xuÊt, c«ng viÖc lµm... N¾m ®îc quy luËt cung - cÇu lµ
®iÒu kiÖn c¬ b¶n cña sù thµnh ®¹t trong c¹nh tranh, nhµ níc cã chÝnh s¸ch t¸c
®éng vµo "tæng cung" vµ "tæng cÇu" ®Ó nÒn kinh tÕ c©n ®èi
vµ t¨ng trëng.
C©u 38: Tr×nh bÇy kh¸i niÖm, néi dung vµ mèi quan hÖ gi÷a gi¸ c¶
s¶n xuÊt, gi¸ c¶ thÞ trêng, gi¸ c¶ ®éc quyÒn víi gi¸ trÞ hµng ho¸ ?
Gi¸ trÞ hµng ho¸ lµ lao ®éng x· héi kÕt tinh trong
hµng ho¸ hay lµ chi phÝ lao ®éng x· héi cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt hµng ho¸.
- Gi¸ c¶ lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña gi¸ trÞ hµng
ho¸. Gi¸ trÞ lµ c¬ së cña gi¸ c¶. Khi quan hÖ cung - cÇu c©n b»ng, gi¸ c¶ hµng
ho¸ cao hay thÊp lµ do gi¸ trÞ cña hµng ho¸ quyÕt ®Þnh.
Trong ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt hµng ho¸, gi¸ c¶ hµng ho¸
tù ph¸t lªn xuèng xoay quanh gi¸ trÞ, tuú theo quan hÖ cung - cÇu, c¹nh tranh
vµ søc mua cña ®ång tiÒn... Sù ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ biÓu hiÖn ë sù
lªn xuèng cña gi¸ c¶ trªn thÞ trêng. Tuy vËy, sù biÕn ®éng cña gi¸ c¶ vÉn ph¶i
cã c¬ së lµ gi¸ trÞ, mÆc dÇu nã thêng xuyªn t¸ch rêi gi¸ trÞ. §iÒu ®ã cã thÓ
hiÓu theo hai mÆt:
+ Kh«ng kÓ quan hÖ cung - cÇu nh thÕ nµo, gi¸ c¶
kh«ng t¸ch rêi gi¸ trÞ qu¸ xa.
+ NÕu nghiªn cøu sù vËn ®éng cña gi¸ c¶ trong mét
thêi gian dµi th× thÊy tæng sè gi¸ c¶ b»ng tæng sè gi¸ trÞ v× bé phËn vît qu¸
gi¸ trÞ sÏ bï vµo bé phËn gi¸ c¶ thÊp h¬n gi¸ trÞ (gi¸ c¶ ë ®©y lµ gi¸ c¶ thÞ
trêng. Gi¸ c¶ thÞ trêng lµ gi¸ c¶ gi÷a ngêi mua vµ ngêi b¸n tho¶ thuËn víi
nhau)
- Gi¸ c¶ s¶n xuÊt lµ h×nh th¸i biÕn tíng cña gi¸
trÞ, nã b»ng chi phÝ s¶n xuÊt cña hµng ho¸ céng víi lîi nhuËn b×nh qu©n.
Trong giai ®o¹n T b¶n tù do c¹nh tranh, do h×nh
thµnh tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n, nªn hµng ho¸ kh«ng b¸n theo gi¸ trÞ mµ b¸n
theo gi¸ c¶ s¶n xuÊt.
Gi¸ trÞ hµng ho¸ chuyÓn thµnh gi¸ c¶ s¶n xuÊt kh«ng
ph¶i lµ phñ nhËn quy luËt gi¸ trÞ mµ chØ lµ biÓu hiÖn cô thÓ cña quy luËt gi¸
trÞ trong giai ®o¹n t b¶n tù do c¹nh tranh. Qua hai ®iÓm díi ®©y sÏ thÊy râ
®iÒu ®ã:
1- Tuy gi¸ c¶ s¶n xuÊt cña hµng ho¸ thuéc ngµnh c¸
biÖt cã thÓ cao h¬n hoÆc thÊp h¬n gi¸ trÞ, nhng tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt cña toµn
bé hµng ho¸ cña tÊt c¶ c¸c ngµnh trong toµn x· héi ®Òu b»ng tæng sè gi¸ trÞ cña
nã. Tæng sè lîi nhuËn mµ tÊt c¶ c¸c nhµ T b¶n thu ®îc còng b»ng tæng sè gi¸
trÞ thÆng d do giai cÊp c«ng nh©n s¸ng t¹o ra.
2- Gi¸ c¶ s¶n xuÊt lÖ thuéc trùc tiÕp vµo gi¸ trÞ.
Gi¸ trÞ hµng ho¸ gi¶m xuèng, gi¸ c¶ s¶n xuÊt gi¶m theo, gi¸ trÞ s¶n xuÊt t¨ng
lªn kÐo theo gi¸ c¶ s¶n xuÊt t¨ng lªn.
- Gi¸ c¶ ®éc quyÒn
Trong giai ®o¹n T b¶n ®éc quyÒn, tæ chøc ®éc quyÒn
®· n©ng gi¸ c¶ hµng ho¸ lªn trªn gi¸ c¶ s¶n xuÊt vµ gi¸ trÞ. Gi¸ c¶ ®éc quyÒn
b»ng chi phÝ s¶n xuÊt céng víi lîi nhuËn ®éc quyÒn. Lîi nhuËn ®éc quyÒn vît
qu¸ lîi nhuËn b×nh qu©n.
Khi nãi gi¸ c¶ ®éc quyÒn th× thêng hiÓu lµ gi¸ c¶
b¸n ra cao h¬n gi¸ c¶ s¶n xuÊt vµ gi¸ trÞ, ®ång thêi còng cÇn hiÓu cßn cã gi¸
c¶ thu mua rÎ mµ T b¶n ®éc quyÒn mua cña ngêi s¶n xuÊt nhá, T b¶n võa vµ nhá
ngoµi ®éc quyÒn.
Gi¸ c¶ ®éc quyÒn kh«ng xo¸ bá giíi h¹n cña gi¸ trÞ
hµng ho¸, nghÜa lµ gi¸ c¶ ®éc quyÒn kh«ng thÓ t¨ng thªm hoÆc gi¶m bít gi¸ trÞ
vµ tæng gi¸ trÞ thÆng d do x· héi s¶n xuÊt ra: phÇn gi¸ c¶ ®éc quyÒn vît qu¸
gi¸ trÞ chÝnh lµ phÇn gi¸ trÞ mµ nh÷ng ngêi b¸n (c«ng nh©n, ngêi s¶n xuÊt
nhá, T b¶n võa vµ nhá...) mÊt ®i. Nh×n vµo ph¹m vi toµn x· héi, toµn bé gi¸ c¶
®éc quyÒn céng víi gi¸ c¶ kh«ng ®éc quyÒn vÒ ®¹i thÓ b»ng toµn bé gi¸ trÞ.
C©u 39: Tr×nh bÇy kh¸i niÖm t¸i s¶n xuÊt, t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n,
t¸i s¶n xuÊt më réng, t¸i s¶n xuÊt x· héi vµ néi dung cña nã ?
S¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt lµ ho¹ ®éng c¬ b¶n cña
loµi ngêi. Nã kh«ng ph¶i lµ ho¹t ®éng nhÊt thêi mµ lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®îc
lÆp l¹i thêng xuyªn vµ phôc håi kh«ng ngõng tøc lµ t¸i s¶n xuÊt.
XÐt vÒ quy m« ngêi ta chia t¸i s¶n xuÊt thµnh hai
lo¹i: t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n vµ t¸i s¶n xuÊt më réng:
- T¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®îc
lÆp ®i lÆp l¹i víi quy m« nh cò. Lo¹i h×nh t¸i s¶n xuÊt nµy thêng g¾n víi s¶n
xuÊt nhá vµ lµ ®Æc trng chñ yÕu cña s¶n xuÊt nhá v× cha cã s¶n phÈm thÆng d
hoÆc nÕu cã th× tiªu dïng cho c¸ nh©n hÕt.
T¸i s¶n xuÊt më réng lµ mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt mµ
quy m« s¶n xuÊt n¨m sau lín h¬n n¨m tríc. Lo¹i s¶n xuÊt nµy thêng g¾n víi nÒn
s¶n xuÊt lín vµ lµ ®Æc trng chñ yÕu cña nÒn s¶n xuÊt lín cã nhiÒu s¶n phÈm
thÆng d. Nguån gèc cña t¸i s¶n xuÊt më réng lµ s¶n phÈm thÆng d.
T¸i s¶n xuÊt më réng cã thÓ thùc hiÖn theo hai m«
h×nh sau:
a- T¸i s¶n xuÊt ph¸t triÓn theo chiÒu réng: biÓu
hiÖn ë chç s¶n phÈm s¶n xuÊt ra t¨ng lªn nhng kh«ng ph¶i do n¨ng suÊt lao ®éng
t¨ng lªn, mµ lµ do vèn s¶n xuÊt vµ khèi lîng lao ®éng t¨ng lªn.
b- T¸i s¶n xuÊt ph¸t triÓn theo chiÒu s©u: biÓu
hiÖn ë chç s¶n phÈm s¶n xuÊt ra t¨ng lªn do n¨ng suÊt lao ®éng t¨ng lªn.
T¸i s¶n xuÊt x· héi. Trong t¸i s¶n xuÊt cã thÓ xÐt
trong tõng doanh nghiÖp c¸ biÖt vµ cã thÓ xem xÐt trong ph¹m vi x· héi.
T¸i s¶n xuÊt x· héi lµ tæng thÓ nh÷ng t¸i s¶n xuÊt
c¸ biÖt trong mèi liªn hÖ h÷u c¬ víi nhau.
- Néi dung cña t¸i s¶n xuÊt x· héi: BÊt kú x· héi
nµo, t¸i s¶n xuÊt còng bao gåm nh÷ng néi dung sau:
a- T¸i s¶n xuÊt cña c¶i vËt chÊt: Cña c¶i vËt chÊt
s¶n xuÊt ra bao gåm t liÖu s¶n xuÊt vµ t liÖu tiªu dïng.
ChØ tiªu ®¸nh gi¸ t¸i s¶n xuÊt cña c¶i vËt chÊt lµ
tæng s¶n phÈm x· héi.
Trªn thÕ giíi hiÖn nay thêng theo c¸ch tÝnh qua
hai chØ tiªu tæng s¶n phÈm quèc gia (GNP = Gross National Product) vµ tæng s¶n
phÈm quèc néi (GDP = Gross Domestic Product).
Sù kh¸c nhau gi÷a GNP vµ GDP ë chç: GNP ®îc tÝnh c¶ phÇn gi¸ trÞ trong níc
vµ gi¸ trÞ phÇn ®Çu t ë níc ngoµi ®em l¹i, cßn GDP chØ tÝnh phÇn gi¸ trÞ
trong níc.
Sù t¨ng lªn cña tæng s¶n phÈm x· héi hay GDP vµ GNP
phô thuéc vµo c¸c nh©n tè t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ t¨ng khèi lîng lao ®éng,
trong ®ã t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng lµ nh©n tè v« h¹n.
b- T¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng: Søc lao ®éng lµ yÕu
tè c¬ b¶n cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nã bÞ hao mßn. Do
®ã nã ph¶i ®îc s¶n xuÊt ®Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt tiÕp theo: T¸i s¶n
xuÊt søc lao ®éng cßn bao hµm viÖc ®µo t¹o, ®æi míi thÕ hÖ lao ®éng cò b»ng thÕ
hÖ lao ®éng míi cã chÊt lîng cao h¬n phï hîp víi tr×nh ®é míi cña cuéc c¸ch
m¹ng khoa häc kü thuËt hiÖn ®¹i.
c- T¸i s¶n xuÊt quan hÖ s¶n xuÊt: T¸i s¶n xuÊt diÔn
ra trong nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh. V× vËy, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ qu¸
tr×nh ph¸t triÓn, hoµn thiÖn quan hÖ s¶n xuÊt, lµm cho quan hÖ s¶n xuÊt thÝch
øng víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt.
d- T¸i s¶n xuÊt m«i trêng: Qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt
kh«ng thÓ t¸ch rêi ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ m«i trêng sèng cña sinh vËt vµ con
ngêi.
Ngµy nay, sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña c«ng nghiÖp,
hËu qu¶ cña chiÕn tranh, ch¹y ®ua s¶n xuÊt vµ thö nghiÖm vò khÝ ®· lµm m«i
trêng sinh th¸i mÊt c©n b»ng. Do ®ã, t¸i s¶n xuÊt m«i trêng sinh th¸i ph¶i
trë thµnh néi dung cña s¶n xuÊt, ph¶i n»m trong c¬ cÊu ®Çu t vèn cho qu¸ tr×nh
t¸i s¶n xuÊt.
C©u 40: Tr×nh bÇy kh¸i niÖm t¨ng trëng, ph¸t triÓn kinh tÕ vµ c¸c
cØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt x· héi. Mèi quan hÖ gi÷a t¨ng trëng kinh tÕ
vµ c«ng b»ng x· héi ?
a- T¨ng trëng kinh tÕ vµ ph¸t triÓn kinh tÕ
- T¨ng trëng kinh tÕ lµ sù t¨ng lªn vÒ sè lîng vµ
chÊt lîng s¶n phÈm x· héi vµ c¸c yÕu tè cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra nã.
NhÞp ®é t¨ng trëng kinh tÕ thÓ hiÖn ë nhÞp ®é t¨ng
trëng GNP vµ GDP. T¨ng trëng kinh tÕ cã thÓ theo chiÒu réng vµ chiÒu s©u.
T¨ng trëng kinh tÕ theo chiÒu réng lµ t¨ng sè lîng c¸c yÕu tè s¶n xuÊt, kü
thuËt s¶n xuÊt kh«ng thay ®æi. T¨ng trëng kinh tÕ theo chiÒu s©u lµ sù ph¸t
triÓn kinh tÕ trªn c¬ së hoµn thiÖn c¸c yÕu tè s¶n xuÊt.
- Ph¸t triÓn kinh tÕ: Sù t¨ng trëng kinh tÕ nÕu
®îc kÕt hîp víi sù biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn cña c¬ cÊu kinh tÕ vµ sù tiÕn bé x·
héi lµ sù ph¸t triÓn kinh tÕ.
b- C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qña s¶n xuÊt x· héi
KÕt qu¶ cña t¸i s¶n xuÊt më réng, cña t¨ng trëng
kinh tÕ biÓu hiÖn tËp trung ë hiÖu qu¶ s¶n xuÊt x· héi.
T¨ng hiÖu qu¶ s¶n xuÊt x· héi lµ t¨ng kÕt qu¶ s¶n
xuÊt x· héi cao nhÊt víi chi phÝ lao ®éng x· héi Ýt nhÊt.
HiÖu qu¶ s¶n xuÊt x· héi ®îc biÓu hiÖn b»ng quan
hÖ tû lÖ gi÷a kÕt qu¶ s¶n xuÊt x· héi víi chi phÝ lao ®éng x· héi.
KÕt qu¶ s¶n xuÊt x· héi
HiÖu qu¶ s¶n xuÊt x· héi =
--------------------------------------
Chi phÝ lao ®éng x· héi
HiÖu qu¶ s¶n xuÊt x· héi ®îc tÝnh to¸n qua c¸c chØ
tiªu sau: hiÖu qu¶ sö dông vèn, hiÖu qu¶ sö dông tµi s¶n cè ®Þnh, hiÖu qu¶ sö
dông vËt t, n¨ng suÊt lao ®éng.
c- Mèi quan hÖ gi÷a t¨ng trëng kinh tÕ vµ c«ng
b»ng x· héi
HiÖu qu¶ cña t¸i s¶n xuÊt x· héi ®îc xem xÐt díi
hai khÝa c¹nh: kinh tÕ - kü thuËt vµ kinh tÕ - x· héi. MÆt kinh tÕ - kü thuËt
(hÖ thèng c¸c chØ tiªu nãi trªn) dïng cho mäi x· héi v× nã phô thuéc vµo tr×nh
®é kü thuËt cña nÒn s¶n xuÊt, th× mÆt kinh tÕ - x· héi do quan hÖ s¶n xuÊt
quyÕt ®Þnh. §iÒu nµy cã nghÜa lµ t¨ng trëng kinh tÕ nhng kh«ng ph¶i bÊt kú x·
héi nµo còng ®îc ph©n phèi c«ng b»ng mµ chØ cã trong Chñ nghÜa X· héi, vÊn ®Ò
c«ng b»ng x· héi míi ®îc gi¶i quyÕt tèt nhÊt.
T¨ng trëng kinh tÕ vµ c«ng b»ng x· héi cã mèi quan
hÖ chÆt chÏ víi nhau. T¨ng trëng kinh tÕ, s¶n phÈm x· héi nhiÒu h¬n sÏ t¹o
®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ph©n phèi c«ng b»ng, ngîc l¹i ph©n phèi c«ng b»ng sÏ
thóc ®Èy t¨ng trëng kinh tÕ. Do ®ã, môc tiªu cña §¶ng ta lµ phÊn ®Êu cho d©n
giÇu, níc m¹nh, x· héi c«ng b»ng vµ v¨n minh.
Mình đã tự làm các file mathematica dựa trên các video trên youtube.Mục đích của mình chỉ là Share cho những ai lười làm như mình.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét